Decyzją Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej dr Mateusz Szpytma został powołany na stanowisko Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Doświadczony historyk i muzealnik, który dotychczas pełnił funkcję wiceszefa tej instytucji, zyskał poparcie parlamentarzystów po wcześniejszej rekomendacji Kolegium IPN. Ta nominacja ma szczególne znaczenie dla mieszkańców powiatu gryfińskiego – nowy sternik IPN w ciągu ostatnich kilkunastu miesięcy dwukrotnie odwiedzał Chojnę, osobiście angażując się w ocalenie od zapomnienia dramatycznej historii tutejszego podobozu KL Ravensbrück.
Z oficjalnych materiałów biograficznych Instytutu Pamięci Narodowej wynika, że dr Mateusz Szpytma to absolwent Wydziału Historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego, na którym obronił również doktorat z nauk humanistycznych. Ze strukturami IPN związany jest od wielu lat – początkowo pracował w oddziale krakowskim, a od 2016 roku sprawował funkcję Zastępcy Prezesa IPN w Warszawie.
W działalności naukowej dr. Szpytmy dominują tematy związane z dziejami PRL, historią ruchu ludowego oraz losem Polaków ratujących Żydów pod niemiecką okupacją. Jest on głównym pomysłodawcą oraz pierwszym dyrektorem znanego Muzeum im. Rodziny Ulmów w Markowej, z którą łączą go zresztą więzy pokrewieństwa. Nowego prezesa cechuje silne przekonanie, że kluczem do skutecznej polityki pamięci jest ścisłe współdziałanie instytucji państwowych z lokalnymi społecznościami.
Wizyta dr. Mateusza Szpytmy w naszym regionie była bezpośrednią odpowiedzią na potrzebę upamiętnienia ofiar niemieckiego podobozu koncentracyjnego KL Ravensbrück (Königsberg in der Neumark). W latach 1944–1945 blisko dwa tysiące kobiet, głównie Polek i Francuzek, było tam zmuszanych do katorżniczej pracy przy rozbudowie wojskowego lotniska.
Po raz pierwszy wiceszef IPN pojawił się w Chojnie 3 maja 2025 roku, biorąc udział w obchodach Święta Konstytucji oraz 80. rocznicy oswobodzenia obozu. Składając kwiaty na terenach poobozowych wspólnie z burmistrz Barbarą Rawecką, skierował do zebranych mieszkańców wymowne słowa - Jestem tutaj, aby oddać cześć tym, którzy na terenie Chojny w podobozie Ravensbrück ginęli, gdzie byli męczeni. Macie takie miejsce, w które wsiąkła krew tych wszystkich, którzy byli tutaj deportowani.
Pod wrażeniem zaangażowania lokalnych społeczników, dr Szpytma złożył wówczas publiczną obietnicę, że Instytut Pamięci Narodowej sfinansuje i zrealizuje godne upamiętnienie ofiar tej katowni.
Złożona obietnica zmaterializowała się niemal dokładnie rok później. 30 kwietnia 2026 roku dr Mateusz Szpytma ponownie odwiedził Chojnę, by przy ulicy Narciarskiej uroczyście odsłonić jasny, granitowy pomnik dedykowany uwięzionym tu kobietom (w uroczystości brała udział m.in. Pierwsza Dama Marta Nawrocka).
Przemawiając pod monumentem, historyk zauważył, że postawienie tego pomnika to spóźniony obowiązek państwa. Przypomniał, że pamięć o obozie była przez dekady zamazywana – wpływ na to miał fakt, że aż do 1992 roku na tym terenie stacjonowała armia radziecka. Co ciekawe, ta pełna emocji wizyta w Chojnie odbywała się równolegle z ogłoszeniem w stolicy decyzji Kolegium IPN, które oficjalnie wskazało dr. Szpytmę jako kandydata na nowego szefa Instytutu.
Wybór dr. Mateusza Szpytmy na Prezesa IPN pozwala przypuszczać, że rozpoczęte projekty historyczne na Pomorzu Zachodnim, w tym dalsze odkrywanie tajemnic chojeńskiego lotniska, zyskały w Warszawie wpływowego i zaufanego ambasadora.
.jpg)
Wizyta dr Mateusza Szpytmy w Chojnie podczas ochodów 3 Maja 2025 roku.
.jpg)
Wizyta dr Mateusza Szpytmy w Chojnie podczas podczas odsłoniecia pomnika upamiętniającego więźniarki podobozu KL Ravensbrück, 30 kwietnia 2026 roku.
