Narodowy Dzień Pamięci "Żołnierzy Wyklętych" obchodzony jest corocznie 1 marca i ma na celu upamiętnienie żołnierzy antykomunistycznego i niepodległościowego podziemia, którzy po II wojnie światowej nie zgodzili się na narzucenie Polsce przez Związek Radziecki reżimu komunistycznego i kontynuowali walkę o suwerenność kraju.
Święto zostało ustanowione ustawą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 3 lutego 2011 r. jako wyraz hołdu dla tych, którzy w obronie niepodległego bytu państwa polskiego, walcząc o prawo do samostanowienia i realizacji demokratycznych dążeń społeczeństwa polskiego, przeciwstawili się sowieckiej agresji i narzuconemu komunistycznemu reżimowi.
Data 1 marca została wybrana, ponieważ tego dnia w 1951 r. na terenie więzienia mokotowskiego w Warszawie komuniści wykonali wyrok śmierci na członkach IV Zarządu Głównego Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość" - ppłk. Łukaszu Cieplińskim, mjr. Adamie Lazarowiczu, mjr. Mieczysławie Kawalcu, kpt. Józefie Batorym, kpt. Franciszku Błażeju, kpt. Józefie Rzepce i por. Karolu Chmielu. Instytut Pamięci Narodowej jako główna instytucja dokumentująca i popularyzująca historię Żołnierzy Wyklętych podkreśla, że - Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych przypada 1 marca. Święto, jako wyraz hołdu dla żołnierzy drugiej konspiracji, ustanowione zostało przez Sejm RP 3 lutego 2011 roku.
Podczas obchodów IPN często cytuje słowa swoich przedstawicieli. W jednym z oficjalnych wystąpień prezes IPN Karol Nawrocki zauważy - Śmierć Łukasza Cieplińskiego i żołnierzy antykomunistycznego podziemia nie była żadną klęską. Zakończyła ich honorową służbę dla kraju i rozpoczęła nasz obowiązek pamięci… Pamięć o Żołnierzach Wyklętych to coś, co jesteśmy winni zarówno przeszłości, jak i przyszłości.
IPN realizuje ten cel nie tylko przez uroczystości państwowe, ale także liczne inicjatywy edukacyjne, wystawy, publikacje i projekty popularnonaukowe odbywające się w całej Polsce.
Dzień Pamięci "Żołnierzy Wyklętych" ma przypominać, że po zakończeniu II wojny światowej w Polsce istniał szeroki ruch zbrojny, który nie zgodził się na narzuconą komunistyczną władzę. Ich działalność obejmowała działalność partyzancką oraz konspiracyjną przeciwko władzom PRL i sowietyzacji Polski. Różne instytucje państwowe, w tym rząd RP i Ministerstwo Spraw Zagranicznych, podkreślają, że to święto jest wyrazem pamięci o tych, którzy nie uznali komunizmu i poświęcili życie w walce o wolność i niepodległość.
fot. tytułowe: archiwum Instytutu Pamięci Narodowej
